‘Gefeliciteerd, uw dochter staat op straat!’

Margot (46): ‘Hallo, ik ben Margot en ben 46 jaar oud. Al tien jaar heb ik mijn eigen bedrijf. Ik ontwerp en maak meubels samen met mijn man, Pieter, en verkoop deze aan andere bedrijven. Pieter heeft hierin een bijrol en werkt naast zijn functie in de winkel, ook op een  kantoor als adviseur in Amsterdam. Samen hebben wij twee kinderen. Joris van tien jaar oud en Britt, die onlangs dertien is geworden. Pieter en ik willen graag dat de kids meer verantwoordelijkheid krijgen en ze leren hoe het is met bepaalde vrijheden om te gaan. Daarom hebben we een regel binnen het gezin bedacht: dertien jaar betekent een goed werkende telefoon. Door ons gefinancierd. Als er iets aan de hand is of ze zijn later thuis, dan kunnen ze ons altijd bereiken.’

Britt, van harte gefeliciteerd. Van je ouders heb je een smartphone gekregen. Jij bent zojuist digitaal op straat gezet op dertienjarige leeftijd. Volgens Stanford University in de VS was jij al onbekwaam in het herkennen van een goede nieuwsbron, mag je nagaan: ben je bereid te vertellen of die ene leuke jongen die jou op Instagram volgt, ook echt wel een leuke jongen is en geen man van jouw vaders leeftijd?

Wat een afgang. We doen allemaal zo ons best onze kinderen in deze maatschappij te beschermen tegen foute jongens en mannen op straat. We blijven ze waarschuwen over GHB dat stiekem in drankjes wordt gestopt, voor loverboys die (voor hen totaal onbekende) ‘kinderen’ luchtjes van Chanel cadeau doen of subtiele aanrandingen in een volle trein. Ja, oké, zo nu en dan wordt de jeugd enigszins ingelicht over de gevaren van de digitale wereld, maar de problemen omtrent dit onderwerp lijken in de werkelijkheid niet bepaald te reduceren, maar juist toe te nemen. Maar waarom blijven we dan toch het kroost overspoelen met apparaten die een internetverbinding tot stand kunnen brengen?

Iedereen is weleens gepest. Minstens een paar keer. Meestal was dat gewoon rottigheid op school en dan kwam je uiteindelijk met een lang gezicht thuis. Je zei dan: “Mam, het was weer zover!”. Het leek niet op te houden, maar thuis? Daar had je dan eindelijk je rust. Als je een baan hebt, waarbij je de mogelijkheid hebt om thuis te werken (wat steeds populairder wordt) dan ben je goed bereikbaar voor je werk. Vrij logisch. School werkt tegenwoordig voor kinderen hetzelfde, want wat op school gebeurt – het ouderwetse zogenaamde ‘name calling’ – gaat thuis per WhatsApp of Facebook gewoon door.

Pestgedrag is te vergelijken met iemand die in de schulden zit: de rekeningen blijven maar komen en je kan ze niet betalen. In andere woorden: je wordt gepest en het wordt alleen maar erger. In nog meer andere woorden en gericht op de tijd waarin we leven: je wordt benaderd, iemand heeft informatie over jou en is in staat je bang te maken met bedreigingen. Je doet iets stoms. Je geeft namelijk gehoor aan de wensen van de pester. Dit doe je om je omgeving te beschermen omdat die volgens ‘die leuke jongen’ anders gevaar loopt. Dit is het moment dat je vast zit, want de dader heeft nu echt goed materiaal om jou af te persen. Dacht je nou echt dat die oude man even bij jou op school langs zou komen om al je vrienden neer te steken? Natuurlijk dacht je dat, want je bent dertien. Jouw logica is heel anders dan dat van een volwassen persoon. Weet jij veel? Het allerergste vind ik nog wel: het was niet jouw eigen schuld, maar de schuld van jouw naïeve ouders… Toch?

Ik ben nog lang niet toe aan kinderen, maar ik kan nu al wel bedenken dat ik mijn jonge tiener niet in zijn of haar eentje door een Chinese miljoenenstad zal laten lopen. Ik laat mijn broedsel wel eerst even in eigen stad en land ervaring op doen. Overigens heeft mijn kind daar helemaal niets te zoeken. Ik weet niet wie er rondloopt. Mijn kind is jong en zit in de puberteit en dus super interessant voor heel veel mensen. Er is één stad waar ik mijn kind nog minder graag aanwezig zou willen zien. Een stad met maar liefst drie miljard inwoners. Je kan er snel heen en het hoeft maar weinig te kosten. De meeste faciliteiten zijn gratis en je maakt er makkelijk vrienden. De stad is een tweede wereld, een soort portaal naar het oneindige: het erbarmelijke internet.

We zijn inmiddels vijf jaar verder, Margot (51) vertelt over de veranderingen in haar leven: ‘Vandaag ben ik naar yoga geweest. Ik probeer de rust te vinden. Pieter werkt vandaag op het kantoor. Wij zijn verhuisd naar een appartement in de Bijlmer. Het gaat slecht met ons. Joris scoort slecht op school en gaat waarschijnlijk niet over naar de derde klas. Wij zijn niet boos, want zijn tentamenweek viel samen met het moment dat Britt achttien jaar zou zijn geworden. De toekomst is uitzichtloos, want door bezuinigingen is een deel van Pieter’s loon weggevallen en kunnen we de rekeningen nauwelijks betalen. We mogen nog van geluk spreken dat Pieter niet ontslagen is. Nadat we ons bedrijf hebben moeten sluiten is er geen ruimte meer voor leuke dingen. De meeste pijn komt van het feit dat de veroorzaker van deze ellende waarschijnlijk niet berecht zal worden.”

 

Vraag: Wie of wat was de veroorzaker van de dood van Britt?

  • Britt zelf. Zij werd verleid en bedreigd door Teun van zestien (eigenlijk Gerard van 54) en heeft – na de verspreiding van een naaktfoto – een eind aan haar leven gemaakt. Als Britt niet zo naïef was geweest, dan was dit nooit gebeurd.
  • Teun, want Teun benaderde Britt, verleidde en bedreigde haar. Teun maakte deel uit van een groot netwerk en bezat een database met gegevens over onzekere jonge meisjes. Zijn bedreigingen gingen zo ver, dat die uiteindelijk voor zelfdoding bij Britt hebben gezorgd.
  • De smartphone van Britt, want die verbond haar met het internet. Met een druk op de knop en een tik op het scherm kon Britt in een hand omdraai een foto maken en deze gemakkelijk delen via sociale media. Er was, ondanks haar leeftijd, geen controle of enige vorm van een waarschuwing door de telefoon en zijn diensten. Noch hadden de ouders de mogelijkheid het internetgedrag van Britt in de gaten te houden en terugkoppeling te geven.
  • De naïeve ouders van Britt. Die smartphone was niet nodig. Een Aiek was net zo goed geweest. De ouders hebben zich niet bemoeid met haar dubbelleven op het internet en niet één keer gedacht of het gadget wel bij haar leeftijd paste.
  • De overheid. Er is te weinig controle en toezicht op internetgebruikers in Nederland. Het is niet toegestaan zomaar toegang tot iemands gevoelige informatie van een account op sociale media te verschaffen. Lokken is niet toegestaan en ongericht hacken mag ook al niet, want dan is het onrechtmatig verkregen bewijs, móchten ze een ‘kindertelefoonlokker’ tegenkomen.